Stress bij honden is een onderwerp waar veel misverstanden over bestaan: we denken vaak dat stress altijd negatief is, terwijl het simpelweg een natuurlijke reactie is op prikkels die een hond niet kan voorspellen of beïnvloeden. Van gezonde opwinding vóór een boswandeling tot spanning in lastige situaties: stress speelt voortdurend een rol in het leven van ons én onze honden. Het herkennen van de verschillende stresssignalen helpt ons beter begrijpen wat een hond nodig heeft om zich veilig en prettig te voelen.
Stresssignalen bij honden: wat vertellen ze ons eigenlijk?
Stress bij honden wordt vaak gezien als iets negatiefs, maar dat is maar een deel van het verhaal. Stress is in feite een normale fysieke en mentale reactie op prikkels uit de omgeving. Het helpt een hond om te reageren op situaties, bijvoorbeeld door alert te worden of actie te ondernemen.
Belangrijk om te weten:
- Stress ontstaat vooral wanneer een hond de situatie niet kan voorspellen of beïnvloeden.
- Stress is niet altijd slecht — de opwinding voorafgaand aan een boswandeling is óók stress.
- Korte stressmomenten zijn niet erg, maar stress die vaak terugkomt of langdurig aanhoudt, kan wél schadelijk zijn voor de gezondheid.
Honden laten veel verschillende stresssignalen zien. Die zijn grofweg onder te verdelen in vijf groepen. Hieronder leg ik uit wat deze categorieën betekenen en geef ik enkele voorbeelden uit het dagelijks leven.
- Ambivalent gedrag
Ambivalent gedrag ontstaat wanneer een hond tegelijkertijd twee tegengestelde motivaties ervaart: hij wil iets wél, maar ook níet. Dat uit zich in gedragingen die de hond dan tegelijkertijd of net na elkaar uitvoert.
Voorbeelden:
- Een hond die naar een onbekende persoon wil lopen maar tegelijkertijd achteruit deinst. Hij kan niet beide gedragingen tegelijkertijd doen, dus wisselt hij het af.
- Een hond houdt de oren naar voren (lijkt daardoor zelfverzekerd), maar heeft een lage lichaamshouding en geeft daarmee onzekerheid aan. Dit heet dan ook wel een ambivalente houding.
- Omgericht gedrag
Bij omgericht gedrag richt de hond zijn spanning op een andere prikkel dan de bron van de stress. Omgericht gedrag kan zowel op mensen als voorwerpen gericht zijn.
Voorbeelden:
- Een hond die gefrustreerd raakt tijdens het wachten en ineens aan de lijn begint te knagen.
- Een hond die een andere hond wil aanvallen, maar gehinderd wordt door de riem en in de riem of zelfs zijn eigenaar bijt.
- Overspronggedrag
Overspronggedrag lijkt op “random gedrag” dat uit het niets lijkt te komen. Ontstaat vaak omdat de hond niet weet wat te doen. Het heeft een duidelijke functie; het helpt de hond om interne spanning te reguleren.
Voorbeelden:
- Opeens krabben terwijl er geen jeuk is.
- Plotseling heel intens gaan snuffelen, terwijl daar geen reden voor is.
- Zand verplaatsen terwijl de hond niet heeft geplast of gepoept
- De intentiebeweging
Intentiebewegingen zijn kleine, ingehouden stukjes gedrag die eigenlijk onderdeel zijn van een grotere beweging.
Voorbeelden:
- Een hond die zijn gewicht verplaatst alsof hij wil wegrennen, maar het nét niet doet.
- Het begin van een spelboog zonder dat het spel werkelijk start.
- Een hond die een minuscule stap naar voren zet richting een spannende prikkel, maar direct weer bevriest (voorpoot optillen).
- Autonome respons
Dit zijn stresssignalen die ontstaan door het autonome zenuwstelsel — het deel dat je hond niet bewust kan sturen. Denk daarbij aan kwijlen, gapen en hijgen.
Enkele voorbeelden:
- Hijgen
- Zich uitschudden
- Gapen
- Oogwit laten zien
- Overmatig verharen
- Plassen of poepen
- Trillen
- Piepen
- Janken
Bij bovenstaande signalen dien je wel te letten op de situatie waarin de autonome respons vertoond wordt. Uitschudden omdat de vacht nat is, is geen teken van stress. Gapen en uitrekken nadat de hond uit de mand komt, is ook geen stress-signaal. Dat geldt natuurlijk ook voor plassen omdat de hond nodig moet. Kortom; de situatie bepaalt de betekenis van de respons.
Tot slot:
Honden praten niet met woorden, maar ze communiceren de hele dag door met hun lichaam. Stresssignalen zijn waardevolle aanwijzingen dat een hond hulp nodig heeft.
