Honden communiceren voortdurend. Niet alleen met blaffen of grommen, maar vooral met hun lichaam. Eén van de meest verfijnde vormen van communicatie zijn kalmerende signalen. Deze signalen gebruikt een hond om spanning te verminderen — bij zichzelf, bij andere honden of bij mensen.
Kalmerende signalen worden vaak verkeerd begrepen of volledig gemist, juist omdat ze zo subtiel zijn. Toch spelen ze een cruciale rol in het voorkomen van conflicten en het reguleren van stress.
Wat zijn kalmerende signalen?
Kalmerende signalen zijn gedragingen die een hond inzet om:
- zichzelf te kalmeren
- een ander te laten weten dat hij geen conflict wil
- spanning in een situatie te verminderen
Ze ontstaan vooral in situaties die onzeker, spannend of onvoorspelbaar zijn. Denk aan ontmoetingen met andere honden, drukke omgevingen, lichamelijke nabijheid of onduidelijke verwachtingen.
Belangrijk om te weten:
Kalmerende signalen zijn geen gehoorzaamheid en ook geen “ondeugend gedrag”.
Het zijn pogingen tot communicatie.
Waarom gebruiken honden kalmerende signalen?
Een hond gebruikt kalmerende signalen wanneer hij spanning ervaart, maar nog probeert om de situatie in goede banen te leiden. Het is een soort vroeg waarschuwingssysteem.
Als deze signalen niet worden herkend of gerespecteerd, kan de stress oplopen en overgaan in duidelijkere stress- of zelfs conflictgedragingen.
Met andere woorden:
hoe beter wij kalmerende signalen leren lezen, hoe minder problemen ontstaan.
Enkele, veelvoorkomende kalmerende signalen met uitleg
Honden zetten een groot aantal kalmerende signalen in zoals wegkijken, een spelboog aannemen, met de voorpoot tegen de borst van een andere hond drukken of tussen 2 andere, drukke honden in te gaan lopen om hen rustiger te maken. Hieronder vermeld ik een aantal van deze signalen. Let op: kalmerende en stresssignalen kunnen hetzelfde zijn aangezien de hond in een stressvolle situatie zichzelf probeert te kalmeren.
1. Wegkijken of het hoofd afwenden
Een hond die zijn hoofd wegdraait of oogcontact vermijdt, probeert spanning te verminderen.
Wanneer zie je dit?
- Bij een directe benadering door een andere hond
- Wanneer iemand zich over de hond heen buigt
- Tijdens een spannende trainingssituatie
Dit signaal betekent: “Ik wil geen conflict.”
2. Knipperen of half gesloten ogen
Zachte ogen, langzaam knipperen of de ogen deels sluiten zijn duidelijke kalmerende signalen.
Dit zie je vaak:
- In sociale interacties
- Wanneer een hond spanning voelt maar rustig wil blijven
Het geeft aan dat de hond probeert te ontspannen en rust uit te stralen.
3. Lippen likken of tongelen
Een snelle lik over de neus of lippen wordt vaak verkeerd geïnterpreteerd als “honger”.
In werkelijkheid:
- Is dit één van de meest voorkomende stress- en kalmerende signalen
- Zie je het vaak bij onzekerheid of lichte spanning
Bijvoorbeeld bij begroetingen, nieuwe situaties of lichte druk.
4. Gapen (zonder moe te zijn)
Gapen is een klassiek kalmerend signaal — vooral wanneer de hond duidelijk niet slaperig is.
Veelvoorkomende momenten:
- In de dierenartspraktijk
- Tijdens training
- Bij drukte of conflict
Gapen helpt de hond om spanning te reguleren.
5. Snuffelen aan de grond
Plotseling intens snuffelen kan een kalmerend signaal zijn, vooral wanneer het uit de context lijkt te komen.
Dit betekent vaak:
- “Even afstand nemen”
- “Ik heb tijd nodig”
Snuffelen helpt een hond om zichzelf te kalmeren én een sociale pauze in te lassen.
6. Langzaam bewegen
Trage, overdreven rustige bewegingen zijn bedoeld om spanning te verlagen.
Bijvoorbeeld:
- Langzaam weglopen
- In slow motion gaan zitten of liggen
Een hond zegt hiermee: “Ik ben geen bedreiging.”
7. Zitten of gaan liggen
Door zichzelf kleiner en rustiger te maken, probeert een hond de situatie te de-escaleren.
Dit zie je vaak:
- Bij overenthousiaste honden of mensen
- Wanneer een hond zich overweldigd voelt
Kalmerende signalen richting mensen
Honden gebruiken deze signalen niet alleen bij soortgenoten, maar ook bij ons. Wanneer een hond bijvoorbeeld wegkijkt, gaapt of zijn lippen likt tijdens aaien of trainen, is dat waardevolle feedback.
Het betekent niet dat de hond “niet wil luisteren”, maar dat de situatie spanning oproept.
Wat kun je doen als je kalmerende signalen ziet?
Het belangrijkste: neem ze serieus.
Praktische tips:
- Verlaag de druk (afstand, tempo, verwachtingen)
- Geef je hond keuzevrijheid
- Stop of pauzeer wat je aan het doen bent
- Maak situaties voorspelbaarder
Door hierop te reageren, leert je hond dat communicatie loont — en dat versterkt vertrouwen.
Tot slot
Kalmerende signalen geven ons de kans om in te grijpen voordat stress oploopt of problemen ontstaan. Honden die deze signalen inzetten, doen hun uiterste best om het goed te doen in een voor hen soms ingewikkelde wereld.
Door beter te leren kijken, luisteren en respecteren, help je je hond zich veilig en begrepen te voelen.
En soms is dat precies wat nodig is om gedragsproblemen te voorkomen — of om te begrijpen waarom ze ontstaan.
